Cumhuriyet Halk Partisi (CHP) Denizli Milletvekili, TBMM Sanayi, Ticaret, Enerji, Tabii Kaynaklar, Bilgi ve Teknoloji Komisyonu Üyesi Şeref Arpacı yaptığı yazılı açıklamayla 2024 yılı ocak ayı bütçesindeki rekor açığa dikkati çekti. Arpacı şunları söyledi:

“YARIN BU BÜTÇE AÇIĞININ CEREMESİNİ VATANDAŞLARIMIZA ARTAN VERGİLERLE ÖDETECEKLER”

“Bu bütçe açığı, AKP iktidarının yandaş müteahhitlere, para babalarına ve yandaşlarına milletin cebinden alarak verdiği paralardan kaynaklanmaktadır. Milletin parasını har vurup harman savuruyorlar. Yarın, bu bütçe açığının ceremesini vatandaşımıza artan vergilerle ödetecekler. Mali disiplin yok oldu. Türkiye’de merkezi yönetim bütçesi ocak ayında 150 milyar lira açık verdi. Bu 2020, 2021 ve 2023 yılları hariç önceki yıllarda verilen yıllık açıktan bile fazla. Bu bütçe açığı, AKP iktidarının yandaş müteahhitlere, para babalarına ve yandaşlarına milletin cebinden alarak verdiği paralardan kaynaklanmaktadır. Milletin parasını har vurup harman savuruyorlar. Yarın, bu bütçe açığının ceremesini vatandaşımıza artan vergilerle ödetecekler.

“NAKİT AÇIĞI BÜTÇE AÇIĞINDAN DA BÜYÜK”

Ocakta bütçe harcamaları geçen yılın aynı ayına göre yüzde 139 oranında artarak 768 milyar liraya çıkarken, bütçe gelirleri ise yüzde 113,5 oranında artarak 617 milyar lirada kaldı. Ekonomideki reel büyümenin yüzde 3-4 civarında kaldığı bir dönemde, bütçe harcama ve gelirlerinin bu ölçüde artması, yüzde 65 civarında hesaplanan enflasyonun inandırıcılıktan ne kadar uzak olduğunu açıkça gösteriyor. Bu arada Hazinenin nakit açığı ise 2023 yılında gider yazılan ancak fiilen ödemesi yapılmayıp 2024 yılına ertelenen harcamalar yüzünden çok daha yüksek seyrediyor. Hazine ve Maliye Bakanlığı ocak ayı nakit açığının 206 milyar lira olarak gerçekleştiğini açıklamıştı.

“FAİZ YÜKÜ BEŞ KAT ARTTI”

Ocak ayı bütçesindeki 150 milyar liralık açık şokunun arkasında geçen yılın aynı ayına göre beş kat artan faiz ödemeleri bulunuyor. Ocak 2023’te 21,4 milyar lira olan faiz ödemesi bu yıl 121,1 milyar liraya kadar tırmandı. ‘Faiz sebep enflasyon sonuç’ anlayışının bütçede yarattığı bu faiz şoku sadece 2024 yılında değil ilerleyen yıllarda da artarak devam edecek. Ocakta toplanan her 100 liralık verginin 23,4 lirası faiz olarak ödendi. Faizin bütçe harcamaları içerisindeki payı ise yüzde 15,7’ye çıktı. Geçen yıl ocakta bu oran yüzde 6,6 idi.

“DOLAYLI VERGİNİN PAYI YÜZDE 73,5”

Ocakta vergi gelirleri yüzde 104,6 oranında artarak 517,2 milyar liraya yükseldi. Bu tutarın 380,4 milyar liralık büyük kısmını önceki yıla göre yüzde 110,5 oranında artan KDV, ÖTV gibi dolaylı vergiler oluşturdu. Dolaysız vergilerde yaşanan artış ise yüzde 89,7’de kaldı. Dolaylı vergilerin vergi gelirleri içerisindeki payı yüzde 73,5’e kadar çıktı. Dolaylı vergilerin yüksekliği vergi yükünün tüketiciye ve dar gelirliye yüklenmesi anlamı taşımaktadır. Kısacası AKP iktidarı bütçe açığının getirdiği yükü ücretli çalışanların, işçilerin, emekçilerin ve emeklilerin üzerine yüklemektedir.

“DİYANET OCAK AYI HARCAMASINDA İCRACI BAKANLIKLARI GERİDE BIRAKTI”

Öte yandan Diyanet İşleri Başkanlığı, ocak ayında 9 milyar 726 milyon 132 bin TL’lik harcamaya imza attı. Diyanet’in bu harcaması birçok kamu kurumunu geride bırakırken bunların arasında icracı bakanlıklar da yer aldı. Başkanlığın ocak ayı harcaması ile geride bıraktığı kamu kurumları arasında 3,2 milyar TL harcayan Kültür ve Turizm Bakanlığı, 4,6 milyar TL harcayan Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı, 2,9 milyar TL harcayan Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığı, 1,9 milyar TL harcayan Dışişleri Bakanlığı ve 5,1 milyar TL harcayan İçişleri Bakanlığı da yer aldı.”

AA muhabirinin Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı Meteoroloji Genel Müdürlüğü verilerinden derlediği bilgilere göre, 2024 yılı ocak ayında ortalama sıcaklıklar Kırklareli, Bilecik, Tekirdağ Malkara, Sakarya Geyve, Manisa Akhisar, Balıkesir Dursunbey, Kütahya Simav, Antalya Gazipaşa, Yozgat, Zonguldak, Kastamonu İnebolu, Trabzon, Rize, Hopa, Artvin, Bolu, Karabük, Merzifon, Amasya, Sinop Boyabat, Çorum Osmancık, Giresun Şebinkarahisar çevrelerinde mevsim normalleri civarında, yurdun diğer bölgelerinde mevsim normallerinin üzerinde ölçüldü.

Türkiye genelinde 1991-2020 yılları arasında 2,9 derece olarak ölçülen ocak ayı ortalama sıcaklığı, geçen ay 5,7 derece ile normallerinin 2,8 derece üzerinde gerçekleşti.

Sıcaklık analizlerinde, 1971’den itibaren yapılan karşılaştırmaya göre, 2024 Ocak ayı son 53 yılın en sıcak ocak ayı olarak kayıtlara geçti.

Geçen ay en düşük sıcaklık sıfırın altında 31,3 derece ile Ardahan’da, en yüksek sıcaklık ise 29,3 derece ile Akçakoca’da tespit edildi.

Bölgelere göre sıcaklıklar

Marmara Bölgesi’nde ortalama sıcaklıklar Kırklareli, Bilecik, Malkara, Geyve çevrelerinde mevsim normalleri civarında, bölgenin diğer kesimlerinde mevsim normallerinin üzerinde görüldü. Bölgenin ocak ayı uzun yıllar ortalama sıcaklığı 5,2 derece iken, geçen ay 7,4 derece olarak ölçüldü. Bölgede en düşük sıcaklık sıfırın altında 7,1 dereceyle Bilecik’te, en yüksek sıcaklık ise 22,8 dereceyle Lüleburgaz gözlendi.

Ege Bölgesi’nde ise ortalama sıcaklıklar Akhisar, Dursunbey, Simav çevrelerinde mevsim normalleri civarında, bölgenin diğer kesimlerinde mevsim normallerinin üzerinde tespit edildi. Bölgenin 6,3 derece olan uzun yıllar ortalama sıcaklığına göre, geçen ay 8,5 derece olarak kayıtlara geçti. Bölgede en düşük sıcaklık sıfırın altında 9,4 derece olarak Afyonkarahisar Emirdağ’da, en yüksek sıcaklık ise 23,8 derece olarak Manisa Salihli’de ölçüldü.

Akdeniz Bölgesi’nde ortalama sıcaklıklar, Gazipaşa çevresinde mevsim normalleri civarında, bölgenin diğer kesimlerinde mevsim normallerinin üzerinde gerçekleşti. Bölgenin uzun yıllar ortalama sıcaklığı 7,5 derece iken, geçen ay 10,3 derece olarak ölçüldü. Bölgede en düşük sıcaklık sıfırın altında 12,2 dereceyle Kahramanmaraş Göksun’da, en yüksek sıcaklık ise 25,6 dereceyle Mersin Erdemli’de kaydedildi.

İç Anadolu Bölgesi’nde de ortalama sıcaklıklar, Yozgat çevresinde mevsim normalleri civarında, bölgenin diğer kesimlerinde mevsim normallerinin üzerinde görüldü. Bölgenin sıfırın altında 0,6 olan ocak ayı uzun yıllar ortalama sıcaklığı geçen ay 2,9 derece olarak kayda geçti. Bölgede en düşük sıcaklık sıfırın altında 14,4 derece olarak Kangal’da, en yüksek sıcaklık ise 16,1 derece olarak Çumra’da görüldü.

Karadeniz Bölgesi’nde ortalama sıcaklıklar, Zonguldak, İnebolu, Trabzon, Rize, Hopa, Artvin, Bolu, Karabük, Merzifon, Amasya, Boyabat, Osmancık, Şebinkarahisar çevrelerinde mevsim normalleri civarında, bölgenin diğer kesimlerinde mevsim normallerinin üzerinde gerçekleşti. Bölgenin 3 derece ölçülen uzun yıllar ortalama sıcaklığı ise ocak ayında 5,3 derece oldu. Bölgede en düşük sıcaklık sıfırın altında 15,7 dereceyle Bayburt’ta, en yüksek sıcaklık ise 29,3 dereceyle Akçakoca’da tespit edildi.

Doğu Anadolu Bölgesi’nde ortalama sıcaklıklar, bölgenin genelinde mevsim normallerinin üzerinde ölçüldü. Bölgenin ocak ayı uzun yıllar ortalama sıcaklığı sıfırın altında 4,3 derece iken geçen ay sıfırın altında 0,2 derece olarak tespit edildi. Bölgede en düşük sıcaklık sıfırın altında 31,3 dereceyle Ardahan’da, en yüksek sıcaklık ise 13 dereceyle Iğdır’da kaydedildi.

Güneydoğu Anadolu Bölgesi’nde ortalama sıcaklıklar, bölgenin genelinde mevsim normallerinin üzerinde gerçekleşti. Bölgenin 4,6 derece olan uzun yıllar ortalama sıcaklığı, ocakta 7,1 derece olarak kayda geçti. Bölgede en düşük sıcaklık sıfırın altında 4,4 dereceyle Diyarbakır’da, en yüksek sıcaklık ise 18,8 dereceyle Ceylanpınar’da tespit edildi.

Antalya Ticaret ve Sanayi Odası (ATSO) Yönetim Kurulu Başkanı Ali Bahar, Türkiye İstatistik Kurumu (TÜİK) tarafından açıklanan Ocak ayı enflasyonuna ilişkin değerlendirmelerde bulundu. Enflasyonun özellikle asgari ücret artışlarının etkisinde kaldığını dile getiren Bahar, “Ücretler en temel maliyet kalemlerinden birisidir. Ocak ayı enflasyonunun temelinde büyük oranda ücret artışları yatmaktadır. Bu nedenle söz konusu artışın geçici etkilerden kaynaklandığını düşünüyor, önümüzdeki aylarda düşüş trendine girileceğini öngörüyoruz” dedi.

Başkan Bahar açıklamasında şunları kaydetti:

“2024 yılının ilk ayı olan Ocak ayı enflasyonu bir önceki aya göre Tüketici Fiyat Endeksi’nde (TÜFE) yüzde 6,70, Yurt İçi Üretici Fiyat Endeksi’nde (Yİ-ÜFE) yüzde 4,14 olarak açıklanmıştır. Yıllık enflasyon ise tüketici fiyatlarında yüzde 64,86, yurt içi üretici fiyatlarında yüzde 44,20 olmuştur. Mayıs ayına kadarki süreçte enflasyonun yüksek çıkması ve yılın ikinci yarısından itibaren belirgin bir azalışın yaşanacağını öngörüyorduk. Bu nedenle Ocak ayında yüzde 64,86 olarak açıklanan yıllık enflasyon, beklentilerimizin çok da uzağında bir oran değil. Hatta önümüzdeki 2-3 ay bu rakamların bir parça daha üzerini görebiliriz. Ancak Haziran ayı ve sonrası, enflasyon adına bambaşka bir dönem olacaktır.”

“Üretici fiyatlarındaki yavaşlama umut verici”

Üretici fiyatlarındaki yavaşlamanın devam ettiğine değinen Ali Bahar “Aralık ayında da dile getirdiğimiz gibi, özellikle geçtiğimiz yıl, aşırı şekilde açılan ÜFE – TÜFE makasında tüm zamanların rekorları kırılarak aradaki farkın ÜFE lehine yüzde 60’lara kadar çıkarak tarihi düzeylere yükseldiğini görmüştük. Özellikle seçim sonrasında yeni ekonomi yönetiminin izledikleri politikalar sayesinde ÜFE’nin hız kesmesi ile birlikte makasın kapanmaya başladığını ve yüzde 20 TÜFE lehine değiştiğini görmüş bulunmaktayız. Üretici fiyatlarındaki bu yavaşlama Ocak ayında da devam etmiştir. Bu veriler bize üretim maliyetlerinde bir yavaşlama olduğunu, bu durumun gelecek döneme ilişkin umut verici bir gelişme olduğu işaret etmektedir” diye konuştu.

“Yeni TCMB yönetimi ile istikrarın süreceğine inancımız tamdır”

2023 yılı Haziran ayı ile birlikte göreve gelen yeni ekonomi yönetimi ve Merkez Bankası Para Politikası Kurulu’nun şu ana kadar oldukça başarılı bir süreç yürüttüğüne dikkat çeken Başkan Bahar, “Merkez Bankası Başkanlığında bir değişim yaşadık. Şu ana kadar politikaların kararlılık ve şeffaflık içerisinde yürütüldüğü bir süreç oldu. Bu sürecin piyasalar için olumlu katkısını da görmeye başladık. Bizler inanıyoruz ki bu değişim, sistemin işleyişine ve istikrarın bozulmasına yönelik herhangi bir olumsuzluk oluşturmayacaktır. Yeni TCMB Başkanı Sayın Karahan’da enflasyon görünümünde herhangi bir bozulmaya izin verilmeyeceğini, mevcut sıkı politikaların kararlılık içerisinde sürdürüleceğini ifade etmişlerdir. Bu açıklamalar piyasaların beklentisine son derece uygun ve istikrarın sürmesi açısından da umut verici açıklamalardır” dedi.

Göreve gelen TCMB Başkanı Fatih Karahan’a tebriklerini ileten Başkan Bahar, “Sayın Karahan’ın yeni görevinin kendisi ve ülkemize adına hayırlı olmasını temenni ederken, finansal istikrarın sağlanması noktasındaki kararlı duruşun sürdürülmesi adına iş dünyası temsilcileri olarak üzerimize düşen her görevi yapmaya hazır olduğumuzu belirtmek isterim” ifadelerini kullandı.

2024 yılı için Orta Vadeli Program (OVP) hedeflerinin önemine işaret eden Bahar, “Önümüze baktığımızda 2024 yılı enflasyon hedefinin yüzde 33 olduğunu görüyoruz. Bu hedefi her fırsatta hatırlatmaya devam edeceğiz ki iş insanlarımız maliyet ve fiyatlandırma çalışmalarını bu beklentiler ışığında ayarlayabilsinler. Bu sayede geleceğe yönelik alacağımız kararlarda beklentileri dikkate almanın belirsizlikleri azaltacağını ve bunun da iş dünyamız açısından risklerin azaltılması noktasında büyük bir etki oluşturacağını düşünmekteyiz” dedi.

Ocak ayında en fazla artış lokanta ve oteller ile eğitim ve sağlıkta yaşandı

TÜFE’de ana harcama grupları bazında en yüksek aylık artışın yüzde 17,68 ile sağlık grubunda gerçekleştiğini belirten Bahar, “Bunu yüzde 12,17 ile lokanta ve oteller, yüzde 10,25 ile çeşitli mal ve hizmetler grupları izlemiştir. Yıllık bazda ise en yüksek artışların sırasıyla yüzde 92,27 ile lokanta ve oteller, yüzde 79,81 ile eğitim ve yüzde 78,57 ile sağlık gruplarında gerçekleştiği görülmüştür. Ocak ayında, endekste kapsanan 143 mal ve hizmet kaleminin 131’inde artış yaşanırken yalnızca 8 başlıkta düşüş görülmüştür. Aynı dönemde 4 temel başlıkta fiyat değişimi gözlenmemiştir. Aralık ayında en fazla artış gösteren ürün yüzde 30,43 ile havayolu yolcu taşımacılığı olurken bunu yüzde 28,63 ile diğer analiz laboratuvarları ve röntgen çekim merkezleri ve yüzde 25,80 ile dişçilik ücreti izlemiştir. En fazla düşüş ise yüzde 4,19 ile çocuk giyim, yüzde 3,05 ile kadın giyim ve yüzde 1,41 ile erkek giyim olmuştur” ifadelerini kullandı. – ANTALYA