Üniversiteden yapılan açıklamada görüşlerine yer verilen Tarhan, uzun süreli nikotin kullanımında beyindeki öğrenme belleğinin bozulduğunu belirtti.

Nikotin bağımlılığının nikotizm olarak tanımlandığını ve beyindeki asetilkolin maddesiyle ilgili olduğunu kaydeden Tarhan, asetilkolin maddesinin hafızayla ve dikkat etmeyle ilgili bir madde olduğunu aktardı.

Tarhan, nikotinin ani kesildiği zamanlarda, sigara kullanan kişilerde şiddetli baş ağrısı, huzursuzluk, sinir, sersemleşme ve dikkat dağınıklığı yaşandığına işaret etti.

Tarhan, nikotinin bağımlılık oluşturmasının diğer maddelere göre çabuk olduğunu hatırlatarak, sigarada fizyolojik ve psikolojik bağımlılık olduğunu ifade etti.

Sigarayı çıkarma, yakma, özentilik, yemekten sonra çay, kahveyle içilen sigara gibi ritüellerin psikolojik bir bütünlük oluşturduğunu ve sigara içmeyi tetiklediğini vurgulayan Tarhan, bunların daha çok davranışsal bağımlılık boyutunu oluşturduğunu ve fizyolojik bağımlılıkla ikisini birleştirdiğini aktardı.

“Bağımlıkta en büyük belirti kullanıcının sinirli olması”

Tarhan, bağımlı olan bir kişinin sigara olmadığı zaman sinirli olmasının en büyük belirti olduğunun altını çizerek, şunları kaydetti:

“Kişinin sabah uyanır uyanmaz sigara yakma isteği olması tehlikeli ve zararlı. Öksürüyor, bazı damar hastalıkları belirtileri başlamış ama hala sigarayı bırakmıyor. Öksürüyor, doktora gidiyor, doktor sigarayı bırakmasını söylüyor yine bırakmıyor. Bu durumda tehlikesini ve zararlı olduğunu bildiği halde bir şekilde kendini ikna edecek bir yol buluyor. ‘Bana bir şey olmaz, ben bağımlı değilim, istediğim zaman bırakabilirim, bundan bir şey olmaz’ diyor. İnsanoğlu kendini aldatma konusunda çok usta. Uyarıları ciddiye almıyor. Paket almıyor içmemek için başkalarından isteyerek yine sigara içmeye devam ediyor.”

Kişinin önce sigarayı bırakmak istemesi ve bu noktada karar vermesinin hayati olduğuna dikkati çeken Tarhan, sigarayı bırakma kararının kesinlik arz ettiğini aksi takdirde çok zor olduğunu anlattı.

Tarhan, sigarayı bırakmada ‘davranış değiştirme modelinin var olduğunu anımsatarak, “Sigarayı bırakmak için gelenlerin gerçekten bunu isteyerek mi geliyor, yoksa eşin dostun hatırı için mi geldiğine bakıyoruz.Bu bana zarar verdi ama bırakamıyorum. Sanki içimde ikinci bir kişi var, o içittiriyor gibi diyorsa burada çözüm kolay. Sigara içme dürtüsünü azaltan ilaçlar var. Bunlar işe yarıyor, onları veriyoruz. Antidepresan aslında fakat o ilaç beyindeki sigara aşermesini azalttığı için yüzde 40-50 civarında sigara içme isteğini azaltıyor. İstekli olan kişilere o ilaç verilebiliyor.” değerlendirmesinde bulundu.

“Sigara kart metodu bağımlılığı azaltıyor”

Bazı kişilerde sigara kart metodunun çalışıldığını da kaydeden Tarhan, “Sigarayı bırakmada ilk 14 gün kritik. Sigarayı neden bırakmak istiyorsun listele diyoruz. Mesela ağzımın kokusunu istemiyorum, akciğerimde şüpheli bulgular var, tansiyonum yükseliyor, öksürüyorum diyor. Kişi canı sigara içmek istediği zaman o kartı çıkartıp onu okuyacak, bu gerekçelerle ben içmeyeceğim diyecek. Beyinde fren mekanizmasını devreye sokacak. Bunu 14 gün yapsın, bu kritik dönem geçiyor.” ifadelerini kullandı.

Tarhan, “Sigarayı bırakmayı 7 ila14 gün başaran, bunun hazzını yaşıyor. Bu süreçte kişiler, nikotin reseptörlerindeki duyarlılığın yavaş yavaş azalmasını sağlayan nikotin sakızı veya bantları kullanabilir. Bunlar da işe yarıyor.” bilgisini paylaştı.

Dünyada sigarayla mücadelede ABD’nin başarılı olduğunu ve sigara içme oranının ortalama yüzde 15 civanda bulunduğunu bildirerek, “Türkiye’de sigara içme oranı yüzde 30’ları geçiyor şu anda. Türkiye’de bu oran erkeklerde yüzde 39, kadınlarda yüzde 12. Dünyada sigara içme oranı en yüksek ülkeler arasındayız. Politik kararlılık oldu, STK’lar, medya destekledi biraz düştü. Ama tekrar eski hale geldik.” açıklamasında bulundu.

DSÖ, 2023’ün son günlerinde elektronik sigara kullanımına ilişkin yeni bir rapor yayınladı. Raporda, DSÖ’nün faaliyet gösterdiği tüm bölgelerde 13-15 yaşlarındaki çocukların, yetişkinlere göre daha yüksek oranlarda elektronik sigara kullandığına dikkat çekilmişti.

Sosyal medya paylaşım sitelerinde gençlerin paylaşımları, Türkiye’de 18 yaş altı binlerce gencin elektronik sigara konusunda savunmasız kaldığını gözler önüne serdi. Öyle ki, yüzlerce öğrenci, elektronik sigara almak istediklerini rahatlıkla sosyal medya paylaşım siteleri ve forumlarda dile getirebiliyor.

“ELEKTRONİK SİGARA LİSELERE KADAR İNDİ”

Tehlikeyi gören Yeşilay ise DSÖ verileri üzerinden her gün uyarıda bulunuyor. Sigaraya masum bir alternatifmiş gibi sunulan elektronik sigaranın Türkiye’de de gençler arasında gittikçe yaygınlaştığı belirtilirken, Yeşilay’ın web sitesinde “Kanun ve yönetmeliklerle getirilen yasak ve kısıtlamalara rağmen Türkiye’de internet ve diğer kaçak yollarla maalesef elektronik sigara satışı gerçekleşiyor” yakınması yer aldı.

Konuya ilişkin uzman isimler bu durumu ANKA’ya değerlendirdi. Eğitim Koçu Metanet Dalgül, elektronik sigara kullanımının liselere kadar indiğini belirterek, öğretmen ve velileri dikkatli olmaları için uyardı. Dalgül özetle şunları kaydetti:

“OKULLARDA ZARARLARI ANLATILMALI”

“Elektronik sigara kullanımı sonucu hangi hastalıkların ortaya çıkacağı konusunda bilgilendirme yapılabilir, ama sadece bunu esas göstererek onlara doğruyu öğretemezler. Çünkü sebep-sonuç ilişkisi verilen bir şey genç bireyin kendi sorgulayıp yaptığı bir çıkarım olmadığından onda büyük bir şey ifade etmeyecektir. Öyle olsaydı, sigara paketlerinin üstüne konulan sigara kullanıp kötü hastalıklara yakalanan insan fotoğrafları yetişkinleri caydırır ve şu an kimse sigara kullanmıyor olurdu. Gençlerimize yaptığı eylemleri sorgulamayı öğretmeliyiz. Elektronik sigara dahil, yaptığı her eylemi kendi akıl ve zeka araçlarıyla sorgularsa, ebeveyn ve öğretmenlerinin fark etmediği diğer alışkanlıklara da yönelmemiş olurlar. Bunu ise önce eğitmen ve ebeveynlerin kendisi öğrenmeli, uygulamalı ki, gençlere de öğretebilsinler.”

CAYDIRICI YASAKLAR GETİRİLMELİ

Sosyal Medya Pazarlama ve Marka Geliştirme Uzmanı Berat Kızılel de internet sitelerinde yaş sınırına bakılmaksızın elektronik sigara satıldığını belirterek, “E-sigaraya yasak olmasına rağmen maalesef ulaşmak isteyen çok kolay ulaşabiliyor. İnternet arama motorlarına e-sigara yazın, bütün satış siteleri karşınıza çıkıyor” dedi.

Kızılel şunları kaydetti:

“Firmalar, hiç sigara içmeyenleri bile sigaraya başlatmaya yönelik pazarlama taktiği içinde. Elektronik sigaralar sigarayı bırakmaya yardımcı olacağını belirtilerek satışa sunuluyor. Normal sigaraya oranla daha az zararlı olduğu belirtiliyor. Fakat bunların hepsi o ürünü satmaya yönelik taktikler. E sigara normalde yasak. Buna ilişkin yasak 2008’de getirildi ama ulaşmak isteyen çok kolay ulaşabiliyor. İnternet arama motorlarına e-sigara yazın, bütün satış siteleri karşınıza çıkıyor. Bazen denetimden ya da cezadan kaçmak için bir siteyi kapatıp yeni site açıyorlar ama satış yapanlar hep aynı kişiler.”

Geçen hafta Ankara Ticaret Odası (ATO) tarafından düzenlenen ve Ticaret Bakanı Ömer Bolat’ın da katılarak önemli açıklamalarda bulunduğu ‘Yasa Dışı Ticaretle Mücadele’ konferansındaki açıklamaları değerlendiren BDO Türkiye’nin yönetici ortağı ve yeminli mali müşavir Emrah Akın, “Düzenlenen konferans ülkemizin büyük sorunlarından biri olan kayıt dışı ekonomiyi her yönüyle masa yatırması bakımından son derece önemli idi. Kayıt dışı ekonomi konusu Türkiye için çok büyük problemlerden, elimizde resmi bir rakam yok ama kayıt dışı ekonominin büyüklüğünün yüzde 25 olduğu tahmin ediliyor. Kabaca Türkiye’nin 1 trilyon dolar gayri safi milli hasılası olduğunu varsayarsak, 250 milyar dolarlık bir kayıptan bahsediliyor. Kayıt dışı dünyanın hiçbir ülkesinde sıfır olmamıştır ama radikal ve gerekli önlemleri almalı ve bu payı mümkün olduğunca düşürmeliyiz. Kayıt dışı ekonominin büyüklüğünü sınırlayabilirsek bütçe açığı sorununun da önüne geçilebileceğini düşünüyorum” dedi.

Çarpıcı rakamalar

Konferansta Ticaret Bakanı Ömer Bolat’ın yaptığı açıklamalarının son derece önemli olduğunu vurgulayan Akın, “Sayın Bakan güncel rakamları paylaşarak kayıt dışı ile mücadelede kolluk güçlerinin katkılarını açıkladı. Gümrük Muhafaza Genel Müdürlüğü ekiplerince bu sene 11 ay içinde yapılan operasyonlar neticesinde 17 milyar 200 milyon liralık da kaçak ticari eşya ele geçirildiğini toplamda da 22 milyar liralık bir müsaderenin gümrüklerde yapıldığını açıkladı. 2022 yılının 11 ayına kıyasla yakalama rakamında yüzde 94 artış sağlanmış. Sigaradan akaryakıta, alkollü içkiden elektronik cihazlara, gıdadan tekstil ürünlerine, tıbbi malzemelerden makine aksamına, tarihi eserden nesli tehlikede olan canlı hayvanlara kadar birçok kaçakçılık teşebbüsü bertaraf edilmiş. Sayın Bakan, kayıt dışı ticaretle mücadelenin hem vergi kaybı olmaması hem adil ticaretin sağlanabilmesi ve haksız ticaretin engellenebilmesi açısından çok önemli bir fonksiyonu olduğunu altını çizdi. Ele geçirilen ürünler arasında bin 375 ton akaryakıt, 4 milyon 743 bin adet elektronik eşya, 1 milyon 130 bin paket sigara, 389 milyon adet makaron, 47 milyon adet sigara kağıdı filtresi, 1 milyon 165 bin adet elektronik sigara ve aksamı 4 bin 700 ton gıda, 3 bin 924 adet tarihi eser, 11 ton uyuşturucu bu yakalamalar arasında yer almış” ifadelerini kullandı.

Kaçakçılar kendilerini güncellemiş

Bakan Bolat’ın açıklamalarında dikkat çeken başka bir hususun da vergilendirilmemiş yani kaçak ürünler listesinde yeni kategori tütün mamullerinin de olması olduğunu belirten Akın, “Ticaret gibi kayıt dışı ticaret de güncelleniyor. Artık eskisi kadar çok paketlenmiş sigara yakalanmıyor. Rakamlardan da görüldüğü gibi 1 milyon 130 bin adet paket sigara yakalanırken 40 milyon paket sigara yapılmasını sağlayacak makaron ele geçiriliyor. Artık İngiltere Japonya gibi ülkelerde regülasyonu olan fakat ülkemizde herhangi bir regülasyonu olmayan ısıtılmış tütün mamulleri ve elektronik sigaralar da ele geçirilen kaçak ürünler arasına girmiş. 1 milyon 165 bin adet elektronik sigara yakalanmış. Yakın bir zamanda İstanbul Araştırma ile yaptığımız bir çalışmada tütün mamulü kullanıcılarının yüzde 18’nin bu ürünlere yöneldiğini ve rakamın artış eğiminde olduğunu tespit ettik. Buradaki vergi kaybının da farklı hesaplarla tahmini olarak 20 milyar TL civarında olduğunu ve cari açığa da yükünün 7 milyar dolar civarında hesapladık” dedi.

Sadece kolluk kuvvetleri ile değil yeni düzenlemelerle de mücadele şart

Emrah Akın, yasa dışı ticaretle mücadelede kolluk kuvvetlerinin son derece kritik bir yeri olduğunu belirterek, “Yasa dışı ticaretin birçok dezavantajı var, cari açık, vergi gelirlerindeki kayıplar, kullanıcıların mağduriyetleri, alkolde görülebileceği gibi sağlık sorunları gibi. Örnek vermek gerekirse yılbaşında kaçak içkiler yüzünden ölüm haberini daha çok görmeye başlıyoruz. Gümrüklerimizin konuyla ilgili ciddi çalışmaları seneler içerisinde yakalamalardaki artışlarla ortada, fakat vergi sistemimizdeki düzenlemelerle de bunlarla mücadele etmeliyiz. Yine bir örnek vermek gerekirse kaçak akaryakıtı örnek verebiliriz; eşel mobil sistemi ile motorin, benzin ve otogazda vergilerin azaltılması yoluyla fiyat artışlarının tüketiciye yansımasının önüne geçildi. Bu da bu ürünlerdeki kaçak oranının düşürdü” dedi. – İSTANBUL